TRUNG TÂM GEC

NHỮNG ĐỔI MỚI QUAN TRỌNG CỦA KẾ TOÁN 2026

NHỮNG ĐỔI MỚI CỦA KẾ TOÁN 2026 VÀ PHÂN BIỆT THÔNG TƯ 200/2014/TT-BTC VÀ THÔNG TƯ 99/2025/TT-BTC

Tóm tắt

Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt lớn trong ngành kế toán tại Việt Nam với sự ra đời của các văn bản pháp lý mới, thay thế những quy định đã tồn tại hơn một thập kỷ.

I. NHỮNG ĐỔI MỚI QUAN TRỌNG CỦA KẾ TOÁN 2026

Dưới đây là 4 đổi mới quan trọng nhất mà bạn cần lưu ý:

1. Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC

Đây là thay đổi "chấn động" nhất đối với kế toán doanh nghiệp. Sau hơn 11 năm áp dụng Thông tư 200, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC (có hiệu lực từ 01/01/2026) để cập nhật chế độ kế toán phù hợp với thực tiễn kinh doanh hiện đại.

• Thống nhất chế độ: Hướng dẫn mới cập nhật hệ thống chứng từ, sổ sách và báo cáo tài chính (BCTC) sát hơn với các chuẩn mực quốc tế.
• Đơn giản hóa: Cắt giảm các thủ tục rườm rà, tập trung vào bản chất kinh tế hơn là hình thức chứng từ.
• Đối tượng hưởng lợi: Các doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp xuất nhập khẩu có dòng tiền chủ yếu bằng ngoại tệ sẽ giảm bớt được gánh nặng chênh lệch tỷ giá khi hạch toán và lập báo cáo.
• Nâng cao tính minh bạch: Việc chuyển đổi từ VAS (Chuẩn mực kế toán Việt Nam) sang IFRS giúp các doanh nghiệp niêm yết và các tập đoàn lớn dễ dàng tiếp cận vốn ngoại và nâng hạng thị trường chứng khoán.
• Đánh giá lại tài sản: Chuyển dịch dần từ mô hình "Giá gốc" sang "Giá trị hợp lý" đối với các công cụ tài chính phức tạp.
• Bãi bỏ thuế khoán: Đối với hộ kinh doanh, từ 01/01/2026 sẽ có sự chuyển dịch lớn trong phương pháp tính thuế, hướng tới việc hộ kinh doanh phải thực hiện chế độ kế toán minh bạch hơn nếu có doanh thu lớn (trên 3 tỷ đồng).
• Thuế Tiêu thụ đặc biệt: Luật mới áp dụng từ 2026 sẽ tăng lộ trình thuế đối với rượu, bia (lên mức 65% với bia và rượu trên 20 độ).
• Tiếp tục giảm thuế GTGT 8%: Nghị quyết của Quốc hội cho phép kéo dài chính sách giảm thuế GTGT 8% đến hết 31/12/2026.

2. Quyền lựa chọn Ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ kế toán

Từ ngày 01/01/2026, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ có quyền tự lựa chọn ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ trong kế toán thay vì mặc định phải dùng Đồng Việt Nam (VND).

• Đối tượng hưởng lợi: Các doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp xuất nhập khẩu có dòng tiền chủ yếu bằng ngoại tệ sẽ giảm bớt được gánh nặng chênh lệch tỷ giá khi hạch toán và lập báo cáo.

3. Bước tiến mới trong lộ trình áp dụng IFRS

Năm 2026 là giai đoạn then chốt trong lộ trình đưa Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) vào Việt Nam.

• Nâng cao tính minh bạch: Việc chuyển đổi từ VAS (Chuẩn mực kế toán Việt Nam) sang IFRS giúp các doanh nghiệp niêm yết và các tập đoàn lớn dễ dàng tiếp cận vốn ngoại và nâng hạng thị trường chứng khoán.
• Đánh giá lại tài sản: Chuyển dịch dần từ mô hình "Giá gốc" sang "Giá trị hợp lý" đối với các công cụ tài chính phức tạp.

4. Thay đổi về Thuế và Hộ kinh doanh

Kế toán cũng cần đặc biệt lưu ý các chính sách thuế đi kèm có hiệu lực từ 2026:

• Bãi bỏ thuế khoán: Đối với hộ kinh doanh, từ 01/01/2026 sẽ có sự chuyển dịch lớn trong phương pháp tính thuế, hướng tới việc hộ kinh doanh phải thực hiện chế độ kế toán minh bạch hơn nếu có doanh thu lớn (trên 3 tỷ đồng).
• Thuế Tiêu thụ đặc biệt: Luật mới áp dụng từ 2026 sẽ tăng lộ trình thuế đối với rượu, bia (lên mức 65% với bia và rượu trên 20 độ).
• Tiếp tục giảm thuế GTGT 8%: Nghị quyết của Quốc hội cho phép kéo dài chính sách giảm thuế GTGT 8% đến hết 31/12/2026.

II. Những điểm khác biệt giữa Thông tư 200 cũ và Thông tư 99 mới
Việc chuyển đổi từ Thông tư 200/2014/TT-BTC sang Thông tư 99/2025/TT-BTC (áp dụng cho năm tài chính 2026) là một cuộc "thay máu" về tư duy kế toán: chuyển từ quản lý hành chính sang phản ánh bản chất kinh tế.

Dưới đây là bảng so sánh những thay đổi cốt lõi nhất:

Bảng so sánh Thông tư 200 và Thông tư 99

Những điểm "nóng" kế toán cần lưu ý ngay:

• Xử lý chênh lệch tỷ giá: Với việc cho phép chọn ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ, các doanh nghiệp FDI sẽ không còn phải loay hoay với việc quy đổi tỷ giá hàng tháng để lên báo cáo nội bộ và báo cáo thuế riêng biệt.
• Số hóa hoàn toàn: Thông tư 99 thừa nhận tính pháp lý tối đa của chứng từ điện tử và chữ ký số. Việc lưu trữ bản cứng sẽ dần trở thành "thứ yếu" trong công tác thanh kiểm tra.
• Trình bày BCTC: Báo cáo lưu chuyển tiền tệ và Thuyết minh BCTC yêu cầu chi tiết hơn về các rủi ro tài chính và quản trị dòng tiền, thay vì chỉ liệt kê con số thô.